Chuyện ở Xóm Học: "Của kho tàng, công của... sếp"

  Tin vui ập đến xóm học như một cơn mưa rào giữa ngày hạ: Theo Nghị định mới (Nghị định 73), toàn bộ giáo viên sẽ được nhận một khoản tiền thưởng vì những nỗ lực không ngừng nghỉ. Những nụ cười nở trên môi các cô giáo mầm non vốn dĩ đã quen với đồng lương eo hẹp và công việc bỉm sữa nhọc nhằn.

Nhưng khi tiền vừa ting ting vào tài khoản, một thông báo "khẩn" được phát ra từ phòng Hiệu trưởng.

Trong cuộc họp, bà Hiệu trưởng dõng dạc: "Các cô thấy đấy, nhà trường đã vất vả lập danh sách, đối chiếu hồ sơ, 'đấu tranh' mãi các cô mới có khoản thưởng này. Đây là lộc chung. Để đảm bảo công bằng cho những người... không thuộc diện thụ hưởng và để trường có kinh phí 'đối ngoại', mỗi người vui lòng nộp lại 50%."

Một giáo viên trẻ rụt rè giơ tay: "Thưa cô, đây là tiền Nhà nước thưởng cho công sức chúng em làm lụng vất vả, sao lại phải cắt đôi ạ?"

Hiệu trưởng đanh mặt lại, giọng đầy giáo điều: "Các cô nhận đủ thì ấm thân các cô, nhưng còn cái 'vỏ' nhà trường thì sao? Không có tôi ký, không có bộ máy này vận hành thì Nghị định có trên trời cũng chẳng rơi xuống túi các cô được. Ai không nộp là thiếu tinh thần xây dựng, là tự tách mình ra khỏi tập thể!"

Những đồng tiền "tự nguyện" trong nước mắt

Thế là, một cảnh tượng nực cười diễn ra: Những bàn tay vừa nhận tiền thưởng chưa kịp nóng đã phải đếm lại từng tờ, nộp ngược lên bàn ban giám hiệu. Có người nộp mà xót xa vì khoản tiền đó vốn định dùng để mua sữa cho con, có người nộp vì sợ bị "trù dập" trong kỳ thi thi đua sắp tới.

Bà Hiệu trưởng thu tiền, miệng vẫn không ngớt lời về "sự đoàn kết" và "tình đồng nghiệp". Số tiền ấy sau đó biến thành những bữa tiệc, những khoản chi "ngoại giao" mập mờ mà chỉ những người đứng đầu mới rõ.

Giáo viên bị hiệu trưởng thu lại một nửa tiền thưởng

Bắc NinhLý do tiền thưởng Nghị định 73 là "trên trời rơi xuống", hiệu trưởng Mầm non Đình Bảng 2 yêu cầu nộp lại 50% để trường trả nợ và tham quan, theo một số giáo viên.

Cô Hoài, giáo viên của trường, kể hồi cuối tháng 12/2025 được tiền thưởng theo Nghị định 73. Với mức "hoàn thành tốt nhiệm vụ", nữ giáo viên nhận 8,8 triệu đồng, nhóm "hoàn thành xuất sắc" được 11 triệu.

Nhưng chưa kịp vui, cô Hoài bất ngờ vì hiệu trưởng yêu cầu trích lại tiền. Ban đầu, trường đưa ra tỷ lệ nộp lại là 30-50%, tương ứng với các mức xếp loại. Sau nhiều lần tranh cãi tại các cuộc họp, mức nộp được "chốt" là 4,4 triệu đồng mỗi người, không phân biệt thành tích.

Trả lời VnExpress sáng 30/1, lãnh đạo phường Từ Sơn xác nhận sự việc. Nhà chức trách yêu cầu hiệu trưởng trả lại toàn bộ tiền đã thu và làm báo cáo kiểm điểm. Phường cũng giao các đơn vị liên quan xử lý cán bộ theo quy định, sau khi xác minh sự việc.

Theo cô Hoài, lãnh đạo trường cho rằng đây là khoản tiền "trên trời rơi xuống" nên cần trích lại để trường... trả nợ các khoản chi trong năm và sung vào quỹ tham quan.

"Tôi thấy điều này vô lý và hết sức bức xúc", cô Hoài nói. Cô cho biết thêm, giáo viên nhận thưởng qua chuyển khoản nhưng khi nộp lại phải đưa tiền mặt. Với hơn 20 giáo viên, tổng số tiền nộp về trường ước tính khoảng 100 triệu đồng.

Đây không phải lần đầu sự việc này diễn ra. Năm ngoái, khi nhận thưởng Nghị định 73, cô Hoài được khoảng 4 triệu và phải nộp lại một triệu với lý do tương tự. Nhưng một năm qua, giáo viên không biết khoản này được chi thế nào.

Nghị định 73 có hiệu lực từ tháng 7/2024, quy định quỹ thưởng bằng 10% tổng quỹ lương (không tính phụ cấp) để chi cho các thành tích đột xuất hoặc kết quả xếp loại hàng năm. Năm nay, nhiều giáo viên biên chế trên cả nước nhận mức thưởng phổ biến từ 10 đến 14 triệu đồng.

*Tên giáo viên đã được thay đổi

Câu chuyện này phơi bày những thực trạng nhức nhối:

Sự chiếm đoạt trắng trợn: Biến chính sách nhân văn của Nhà nước thành "miếng bánh" để xâu xé. Nghị định 73 là để cải thiện đời sống giáo viên, không phải để làm giàu cho quỹ riêng của lãnh đạo.

Thói lạm quyền: Dùng uy lực của người đứng đầu để ép buộc cấp dưới làm những điều phi lý, trái pháp luật dưới danh nghĩa "tự nguyện".

Xâm phạm đạo đức nghề nghiệp: Thay vì bảo vệ quyền lợi cho giáo viên, người quản lý lại trở thành "người thu thuế" bất hợp pháp, hút máu chính đồng nghiệp của mình.

"Việc thu lại tiền thưởng của giáo viên là sai quy định. Dù với bất kỳ lý do gì, tiền thưởng theo chế độ của cá nhân phải được trao tận tay và trọn vẹn cho họ."

Hành vi của bà hiệu trưởng là vi phạm pháp luật nghiêm trọng, không thể bao biện bằng hai chữ "tự nguyện":

1. Vi phạm quyền sở hữu tài sản cá nhân

Tiền lương và tiền thưởng theo Nghị định 73 là tài sản hợp pháp của cá nhân giáo viên.

Bộ luật Dân sự 2015: Quy định rõ quyền sở hữu bao gồm quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt.

Phân tích: Khi tiền đã vào tài khoản giáo viên, đó là tài sản riêng. Việc Hiệu trưởng dùng sức ép vị thế để buộc giáo viên nộp lại 50% là hành vi xâm phạm quyền định đoạt tài sản. Nếu có dấu hiệu đe dọa hoặc ép buộc, đây có thể cấu thành hành vi Cưỡng đoạt tài sản.

2. Vi phạm nguyên tắc quản lý tài chính Nhà nước

Nghị định 73/2024/NĐ-CP được ban hành nhằm điều chỉnh lương và phụ cấp, mục tiêu là cải thiện đời sống người lao động.

Nguyên tắc: Ngân sách Nhà nước chi cho đối tượng nào, đối tượng đó phải được thụ hưởng trọn vẹn.

Phân tích: Việc thu lại tiền để lập "quỹ riêng" hoặc "chi đối ngoại" là hành vi lập quỹ trái phép, vi phạm Luật Ngân sách nhà nước và Luật Phòng, chống tham nhũng. Không có một văn bản nào cho phép Hiệu trưởng "thu thuế" trên tiền thưởng của cấp dưới.

3. Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ

Hành vi này không chỉ là chuyện tiền bạc, mà là sự tha hóa về quyền lực.

Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức: Quy định cán bộ không được lợi dụng chức vụ để vụ lợi cá nhân hoặc gây khó khăn cho cấp dưới.

 Việc hiệu trưởng ra chủ trương thu lại tiền thưởng là sự áp đặt từ trên xuống. Giáo viên mầm non vốn ở vị thế yếu thế, việc họ "tự nguyện" thực chất là sự "cưỡng ép ngầm" vì sợ bị trù dập, đánh giá thi đua.